| |
- uređaj za rezanje - škare neposredno na izvoru vučne sile
- slabi član -koji će povečanjem sile u užetu, veće od dozvoljene,
pucanjem odvojiti parajedrilicu od izvora sile
- otkačivač -uređaj koji omogućava pilotu da se u svakom trenutku
otkvači
- uređaj ili sistem koji omogućava konstantnu silu u užetu
- kočioni padobran užeta (obavezno za sisteme koji koriste čelično
uže)
- pouzdanu komunikaciju - radio vezom ili vizuelno
- kvalitetnu obuku pilota i operatera
VUČNI SISTEMI
Postoji dosta različitih sistema vuče od "hand towing " do
"aEUR Towing", a mi ćemo opisati najčešće načine vuče,
odnosno načine koji su u proizvodnom programu firme "Towing systems".
Osnovna podjela vuča ovisi o tome dali je izvor sile u pokretu ili miruje,
odnosno dali je mobilan ili stacionaran.
MOBILNI SISTEMI
1. STATIČNA VUČA
Vučno uže kod ove vrste vuče ne mijenja
svoju duljinu od poljetanja do otkvačivanja pilota-ostaje statično (nema
namatanja ili odmatanja). Prema tome izvor vučne sile mora se kretati.
Najčešći izvor vučne sile je automobil, kojega nazivamo vučnim vozilom.
Uže u određenom postotku treba biti rastezljivo da bi poništilo ili umanjilo
djelovanje vjetra i termike na letjelicu i time omogućila precizna kontrola
vučne sile. Vučna sila regulira se promjenom brzine vozila, koja varira
ovisno o brzini vjetra i u praksi vrlo rijetko iznosi više od 40 km/h
(leđni vjetar). Preciznost regulacije vučne sile ovisi o vještini odnosno
obučenosti vozača vučnog vozila i ne postoji mogućnost automatske regulacije
sile.
Osnovna varijanta ove vrste vuče je zapravo najjednostavniji postojeći
sistem; oprema je prilično jednostavna i sastoji se od vučnog vozila i
dinamometra koji može biti u raznim izvedbama, ali u praksi se najbolje
pokazao hidraulični. Svi ostali dijelovi identični su kao i u svakom drugom
vučnom sistemu (vučno uže, otkvačivač i na vozilu i na pilotu, slabi član
(osigurač), kočioni padobran i druga vučna oprema.
Visina koja se može postići ovim sistemom,ovisi naravno o duljini raspoložive
vučne staze i užeta. Grubo pravilo kaže da se sa vučne staze od 1000 m
može postići visina od najmanje 200 m (vjetar 0).
Najčešće se koristi uže čija duljina iznosi oko 40% duljine raspoložive
vučne staze, iako ima više mogućnosti. Tako se npr. uže može mjenjati
ovisno o vjetru, pa se za jači vjetar koristi dulje uže, čime se dobije
veća visina na istoj duljini vučne staze. Osim toga, postoji mogućnost
vuče preko koloturnika koji je na jednom kraju vučne staze učvršćen na
nepokretni objekt ili u zemlji. U tom slučaju uže je najčešće razvučeno
preko cijele vučne staze, pilot je na jednom kraju, a vozilo i koloturnik
na suprotnom. Tijekom vuče vozilo se kreće prema pilotu, a uže skoro cijelom
dužinom prolazi kroz koloturnik iza vozila. To je još jedna mogućnost
da se vjetar iskoristi maximalno, a u nekim varijantama ovakav način može
značiti i sigurnju vuču.
2. KOMBINIRANA - PAYOUT VUČA
Ovu vuču bi mogli definirati kao vuču sa kontroliranim odmotavanjem bubnja,
a isto tako može se koristiti i kao statična vuča.
Sastoji se od bubnja koji ima kočnicu, dinamometar i koji je pričvršćen
na vozilo.
Uže se odmota 50-ak metara od vozila, pilot se zakvači i vozilo krene,
te održava konstantnu brzinu kretanja, dok se sila u užetu (odmotavanje)
regulira se kočenjem bubnja. Nakon odkvačivanja pilota uže se namotava
ručno ili elektro pogonom.
Ovakav način se dosta koristi za tkzv. "Boat tow" ili
vuču na vodi.
3. VUČA NA VODI - BOAT TOW
Sam sistem vuče je u principu jednak sistemu "Payout" vitla s tom razlikom
da se aktivnosti odvijaju na vodi. Nemožemo je nazvati i kombiniranom
vučom, zato što se sistem statične vuče ne preporučuje zbog prevelikog
otpora razmotanog užeta koje se nalazi u vodi i prilično otežava vuču.
Samo poljetanje može se raditi na dva načina:
- sa obale - potreban je povoljno orjentiran smjer vjetra u odnosu na
obalu
- sa platforme u na vodi - odgovaraju svi smjEURvi vjetra
U svakom slučaju vrlo zanimljiv način vuče koji ima toliko prednosti da
se isplati i koji put malo smočiti-:). Evo nekih od prednosti:
- omogućuje korištenje svih smjEURva vjetra
- ugodna alternativa za vruče i prašnjave staze na kopnu
- u pravilu nema prepreka
- dugačke vučne staze
- velike visine vuče
- izbjegavanje raznih ograničenja (poljoprivredne aktivnosti su daleko
manje nego na kopnu-:) itd )
- bez šale; treba paziti na razne druge letačke aktivnosti pojačane u
turističkom periodu
- dodatna oprema svakako i oprema za plutanje "life jacket"
STACIONARNA VUČA
80-tih, nakon expanzije "payout",
"boat tow" i "static line" sistema koji
su najpopularniji načini vuče, stacionarno vitlo koje se dosta koristilo
u Europi, pobuđuje zadnjih godina ponovno sve veći interes u EUR i Canadi
.
Godinama su se stacionarna vitla koristila samo za dizanje jedrilica gdje
su potrebne velike snage i brzine, da bi pojavom sofisticiranih elamenata
posebno na polju elektronike i hydraulike, te padom cijena nekada enormno
skupih elemenata, pojavio interes za paragliding i hanggliding.
A sad nešto o samoj vuči:
Stacionarna vuča je ona vuča kod koje se izvor sile ne kreće već ostaje
stacionaran tokom cijele vuče. Vitlo se obično nalazi na auto prikolici,
pa ga je samim tim moguće postaviti na svakom terenu.
Najčešće izvedbe su sa jednim ili dva, pa čak i sa četiri bubnja. Veći
broj bubnjeva znači i veći kapacitet vitla, tj. broj poljetanja u jedinici
vremena.
Osnovni djelovi ovakvog sistema su: pogonski motor, upravljački mehanizam
(hydraulički ili mehanički), bubanj, uže (najčešće čelično uže 1,6-2 mm
promjera) te sigurnosni elementi koje mora imati svaki sistem vuče.
Vuča se odvija tako, da se sajla odmota po želji, odnosno uvjetima na
određenom terenu, pilot se zakvači, te nakon određene startne procedure
(koja se u pravilu vrši radio vezom zbog velikih udaljenosti), vozač vitla
počinje vući, tj. namotavati sajlu određenom vučnom silom na bubanj. Nakon
otkvačivanja pilota sajla se pomoću kočionog padobrana kontrolirano velikom
brzinom (i do 80 km / h) namota natrag na bubanj.
Postoji i način vuče kada se ugradnjom koloture na određenoj udaljenosti
od vitla, postiže to da se start pilota odvija neposredno pored vitla
što dodatno pruža mogućnost vozaču vitla da kontrolira poljetanje pilota.
Stacionarna vitla mogli bi podjeliti s obzirom na njihov upravljački mehanizam
u dvije kategorije i to: hydraulička i mehanička.
- HYDRAULIČKA
Osnovni pogon je toplinski motor (najčešće reparirani motori automobila)
sa snagom od 15KW na dalje. Snaga motora se određuje prema koncepciji
vitla (mono ili tandem verzija). Motor pokreće HY pumpu i HY motor koji
prenosi silu na bubanj.
Uloga hydraulike je velika i omogućava, "mekanu" vuču i to u svim uvjetima
(termika, jak vjetar, nagla promjena jačine vjetra itd.).
Praktično sa ovim sistemom su zastupljeni svi sistemi vuče a pored toga
moguće je obavljati i tkzv. "postupnu vuču" gdje za velike visine
nije potrebna dugačka vučna staza, a pošto je na bubnju namotano i do
3000 m čeliènog užeta, zabilježene su visine otkačivanja i od 2500m
nad tlom.
Naši hydraulički sistemi posjeduju izvrsnu kontrolu sile u užetu, te sigurnosne
ventile koji automatski amortiziraju sve eventualne nagle promjene prilikom
vuče, pa su između ostalog idealni i za obuku novih pilota
- MEHANIČKA
U pravilu slična koncepcija kao i kod hydrauličkog vitla, samo što je
upravljački mehanizam direktan (motor - bubanj) ili uz ugradnju hiydrauličkih
elemenata između pogona i bubnja.
Popularna su još i tkzv. Scooter vitla, a koriste se i automobilska vitla,
razni drugi sistemi mehaničkih vitla.
Towing Systems u svojim
aktivnostima između ostalih metoda vuče ,dosta često koristi i postupnu
vuču pogotovo na kratkim terenima.Tako da se može sa 500m duljine terena
, postići isto tolika visina vuče a i više .
- POSTUPNA VUČA
Postupna vuča je način vuče koji se najčešće primjenjuje na stacionarnom
vitlu iako se može raditi i sa payout i static line metodom.
Sam princip vuče izgleda ovako: kada letjelica u toku vuče dođe skoro
do kraja umjesto da se otkačuje kao u klacičnoj vuči ,nastavlja letjeti
tako, da nakon pilotove naredbe »popusti silu« ( i kada to osjeti), kreće
u okret niz vjetar sve do startne pozicije (i još malo dalje ovisno o
visini),te se nakon toga ponovno okreće u vjetar i izdaje naredbu »dodaj
silu".Za vrijeme vraćanja prema startnoj pozicije pilot vuče uže
i na to mora posebno obratiti pažnju (osobito pri prvom okretu jer je
visina relativno mala).
Svako novo privlačenje vitlu potrebno je ranije završavati odnosno ići
u okret niz vjetar (vidi skicu postupne vuče).
Ovakvom procedurom mogu se na kratkim terenima postići velike visine u
relativno kratkom vremenu.
Postupnu vuču nesmiju raditi neiskusni piloti i učesnici u vuči moraju
biti u radio vezi . Isto tako i sva ostala oprema mora funkcionirati bezprijekorno.
Vučna procedura-Stacionarno vitlo
Sa stacionarnim vitlom kada pilot
odluči da je potrebno ići u okret izdaje naredbu »POPUSTI SILU
».Vozač vitla popušta odmah silu.Nekoliko kila napetosti poželjno je u
užetu (cca. 2kg),da se sprečilo eventualno »pretrčavanje« užeta na bubnju,
a isto tako na taj način se uže drži iznad zemlje.
Radio poruka vozača vitla »POPUSTI
SILU-PRIMLJENO« i popuštanje sile znak je pilotu da može sigurno okrenuti
za 180 ° i niz vjetar odvlačiti uže.
Upravo ova opisana faza mora se raditi
vrlo pažljivo i bez trzaja kako bi se uže glatko razvlačilo do točke okretanja.
Pilot nesmije biti prenisko prije
nego ponovno okrene u vjetar, a isto tako mora paziti da se uže ne zakvači
na nekakvu prepreku na zemlji.Vjetar u leđa je značajan čindbenik pa to
treba uzeti u obzir kod okretanja i zavoj treba početi nešto ranije.
Posebno moraju biti oprezni piloti
zmaja da ne naprave prenagli okret i da uže ne ostane iza njih.Zato okret
treba raditi vrlo sporo i pažljivo,te usvakom momentu moraju vidjeti uže.
PG piloti kada se okreću od vitla
uže treba postaviti sa strane oko pilota i ne zaboraviti da okretanje
nazad u vjetar mora biti u obrnutom smjeru. Postoji način i da se uže
kod okretanja ostavi između nogou (u tom slučaju nije važno u koju se
stranu pilot okreće kod vraćanja u vjetar),ali taj sistem ipak ne preporučujemo
zato , jer ako u takvom položaju uže zapne za prepreku padobran naglo
kreće naprijed a pilot zaostaje.(potrebna je izuzetno brza reakcija otkopčavanja).
Kada se pilot okrene prema vitlu
izdaje naredbu »POVEĆAJ SILU« i vuča opet može početi
I još jednom ;postupna vuča može biti sigurna i djelotvorna
samo ako se izvodi sa kvalitetnim vučnim uređajima i ekipom koja striktno
postupa po pravilima za ovkvu vrstu vuče.
***korišteni materiali iz američke literature »Towing Aloft«
by Dennis Pagen ***
- ZA KOJE SE VITLO ODLUČITI
-
KOJE SU PREDNOST ILI NEDOSTACI ?
U S P O R E D N E
T A B L I C E
|
|
